تبلیغات
قــرآن - تعریف قرآن کریم
شنبه 11 دی 1389

تعریف قرآن کریم

   نوشته شده توسط: حسین عمارلو    

تعریف قرآن کریم

تعریف قرآن : در فـرهـنـگ اسلام و تشیع قرآن را همواره با صفت كریم به صورت قرآن كریم ( اهل سنت ) با صفت مجید , به صورت قرآن مجید ( اهل تشیع ) مى نامند و این دو صفت منشا قرآنى دارد. از قرآن مجید دوگونه تعریف مى توان به دست داد. نـخـسـت تـعریف ساده و عرفى كه قرآن را كتاب مقدس و آسمانى اسلام و وحى الهى بر حضرت محمد (ص ) مى داند. دوم تـعریف علمى كه قرآن را وحى نامه اعجازآمیز الهى مى داند كه به زبان عربى , به عین الفاظ توسط فرشته امین وحى , جبرئیل , از جانب خداوند و از لوح محفوظ , بر قلب و زبان پیامبر اسلام (ص ) هـم اجمالا یكباره و هم تفصیلا در مدت بیست و سه سال نازل شده و حضرت (ص ) آن را بر گـروهـى از اصـحـاب خـود خوانده و كاتبان وحى، از میان اصحاب ، آن را با نظارت مستقیم و مـسـتـمر حضرت (ع ) نوشته اند و حافظان بسیار , هم از میان اصحاب , آن را حفظ و به تواتر نقل كـرده اند.

 اندازه و حجم و تقسیمات قرآن . قرآن كتابى است كه در مقایسه با سایر كتابها , كتابى است متوسط الحجم و مى توان گفت حجم آن برابر است با عهد جدید، اناجیل اربعه و رسالات وابسته به آن ، یا دیوان حافظ. طبق دقیقترین آمار تعداد كل كلمات قرآن 77807 كلمه است . قرآن داراى 114 سوره و كلا 30 جزء است . هر جزئى چهار ( یا دو ) حزب است . نیز هر پنج آیه را خمس و هر ده آیه را عشر و این عمل را تعشیر  نامیده اند تقسیم درونى و تفصیلى دیگر قرآن , تقسیم آن به ركوعات است . منظور از ركوع , بخشى و گروهى از آیات است كه در یك موضوع آمده و اتحاد مضمونى دارد كه با شروع آن موضوع , ركوع آغاز مى گردد و با تغییر و تحول كلام به موضوعى دیگر , ختم مى شود. پیداست كه شماره آیات مندرج در هر ركوع , كم و زیاد است , به خلاف جزوها و حزبها كه به طور مساوى تقسیم شده است وجـه تـسـمیه ركوع را مى توان از آنجا دانست كه در نمازهاى شبانه روزى , پس از خواندن سوره حمد در ركعت اول و دوم , مى توان به خواندن سوره هاى دیگر , یا لااقل چند آیه اكتفا كرد. پیرو این عقیده , بعضى كه قرآن شناس بوده اند , اوایل هر چند آیه اى را كه یك عنوان و موضوع را تـشـكـیـل مـى دهد , معین ساختند و از آن جهت كه بعد از قرائت آن بخش , نمازگزار به ركوع مى رود , نام هر بخش را ركوع گذارده اند. عدد ركوعات قرآن طبق مشهور 540 ركوع است ، به طور متوسط و تقریبى هر صفحه از قرآن یك ركـوع دارد . گفتنى است كه در قرون جدید , ابتدا خوشنویسان قرآن نویس در امپراتورى عثمانى و سپس در مـصـر و لبنان و سوریه , كوشیده اند و توانسته اند كه قرآن مجید را با رعایت قواعدى از جمله آغاز هـر صـفحه با اول آیه , و پایان صفحه به پایان یك آیه , بنویسند و هر جزء را در بیست صفحه و لذا كل قرآن را در 604 كتابت كنند ، 4 صفحه اضافى مربوط به صفحات آغازین و پایانى است. در ایـن شیوه كتابت كه در معتبرترین قرآن جهان اسلام ( مصحف المدینة , به كتابت عثمان طه , خـطاط هنرمند سورى و طبع دارالقرآن عربستان سعودى در مدینه , و متن مبناى همین ترجمه هم هست نیر رعایت شده , هر صفحه داراى 15 سطر است . بـعضى از غرابت گرایان قرآن را در 30 صفحه عادى، هر جزء در یك صفحه ، به خط بسیار ریز یا غبار , كتابت كرده اند. و كـسـانى كه غرابت گراتر بوده اند , كل قرآن را در یك صفحه - كه ابعاد آن از سراسر یك صفحه روزنـامه عادى فراتر نیست - كتابت و چاپ كرده اند كه طبعا براى قرائت نیست , و براى به همراه داشتن از جهت حفظ و تعویذ به قرآن است , و حتى با ذره بین نیز قابل خواندن نیست. همچنین قرآن را با تعداد صفحات عادى , فى المثل همان 604 صفحه , ولى با ابعاد بسیار كوچك در حـدود یـك - دو سـانـتـیمتر , بر روى كاغذى بسیار نازك، حتى نازكتر از كاغذ خاص كتاب مقدس ، به طبع رسانده اند , كه آن نیز فایده هاى غیر قرائتى دارد. از سوى دیگر و نقطه مقابل این ابعاد كوچك , قرآن را در ابعاد بسیار بزرگ نیز كتابت كرده اند. كتیبه هاى مساجد در جهان اسلام نیز نمونه اى از درشت نویسى آیات قرآن مجید است .

- محتواى قرآن . مضامین و معانى قرآن بسیار متعدد و متنوع و درهم تنیده و سرشار از طراوت تكرار است . در قـرآن توحید و دعوت به اندیشه درباره خداوند و دعوت به ایمان , با نهى و نفى شرك و نفاق و ارتـداد , بـا انكار آلهه و تخطئه شیطان و بت پرستى و اشاره به گوشه هایى از قصص انبیاء از آدم تا خـاتـم (ص ) و اشـاره به گوشه هایى از زندگى و پرسشهاى عادى عربهاى معاصر پیامبر (ص ) از جـمله درباره اهله قمر یا حتى مسائلى چون حیض , و وعظ و پند در باب گذران و لهو و لعب نما بـودن زنـدگـى و مـظـاهر آن چون مال ( با نهى از مال پرستى و مال اندوزى ) و تجملاتى چون داشـتـن پسران و نازیدن به باغ و بستان , تا اشاراتى درباره وحى و تنزیل و تاویل قرآنى تا احكامى فقهى چون تنظیم میراث و تعیین سهم الارث و تازیانه زدن به زناكاران و بریدن دست دزد و انواع تـحـلیلها و تحریمها و احكام اخلاقى چون دستگیرى از بینوایان و اطعام مساكین تا رعایت حقوق والـدین و احترام فوق العاده به پدر و مادر , و نهى از مفاسد و رذایل اخلاقى , چون كشتن فرزندان از تـرس فـقـر یا حمیت جاهلیت , و رباخوارى و توصیه مكارم اخلاق از صدق و اخلاص تا توصیف فـرشـتـگـان و اعمال آنان و دهها و صدها موضوع دیگر در هم تنیده است , و طبق ساختار ظاهرا نـاپـیـوسته یا گسسته پیوند قرآن مجید كه در بخش پیشین به آن اشاره كردیم , همه و همه در كنار همدیگر آمده اند. مضامین اصلى قرآن عبارت است از :1 ) اشاره به وقایع تاریخى ( غزوات , هجرت رسـول اللّه - ص - و نـظایر آن ) , 2 ) قصص انبیاء و حكایات دیگر , 3 ) اندیشه توحیدى و دعوت به  اسلام , 4 ) نهى از شرك و نفاق , 5 ) معاد شناسى ( توصیف عوالم اخروى و حیات پس از مرگ ) , 6 ) فرشته شناسى ( نیز شامل بحث درباره شیطان و شیاطین و جن ) , 7 ) احكام فقهى , 8 ) احـكـام اخلاقى 9 ) توجه دادن به آیات الهـى و شگفتیهاى آفاق و انفس, 10 ) اشاره به شـرایـع پـیشیـــن و كتب و صحایف آسمانى , 11 ) داستان آفرینش و خلقت انسان , و انسان شناسى روان شناسانه . تـنـوع و تعدد موضوعات و مضامین قرآن مجید تا به حدى است كه فهرست موضوعى قرآن كه فـقـط سرعنوانهاى موضوعى را به نظم الفبایى با اشاره به نام سوره و شماره آیه ( یعنى بدون نقل آیـات قـرآنـى ) در بـر دارد حـجمش به اندازه خود قرآن است .

آیات برجسته قرآن : آیه اخوت ( حجرات , 10 ) , آیه اذن یا آیه تصدیق ( توبه ,61 ) ; آیه اكمال ( مائده , 3 ) ; آیه امانت ( احزاب , 72 ) ; آیه انذار ( شعراء 214 ) ; آیه تبلیغ ( مائده , 67 ) ; آیه تداین ( یا دین یا مداینه , بقره , 282 ) ; آیه تسمیه كه همان بسم اللّه الرحمن الرحیم است در آغـاز كـلـیه سوره ها , جز سوره توبه ; آیه تطهیر ( احزاب , 33 ) ; آیه حجاب ( نور , 30 - 31 ) ; آیه حـفظ ( حجر , 9 ) ; آیه خمس ( انفال , 41 ) ; آیه سیف [ آیه قتال ] ( توبه , 5 ) ; آیة الكرسى ( بقره , 255 ) ; آیه مباهله ( آل عمران , 61 ) ; آیه مشیت ( كهف , 23 - 24 ) ; آیه نور ( نور , 35 ) ; آیه و ان یـكـاد ( قـلم , 51 ) ; آیه ولایت ( مائده , 3 )

تمثیل در قرآن:در قرآن كریم تمثیل‏هاى فراوانى ذكر شده است از جمله:

1 - تمثیل براى انفاق در راه خدا به دانه پر بركت. (بقره، 261)

2 - تمثیل زندگانى دنیا به بازى و سرگرمى. (حدید، 20)

3 - تمثیل اعمال كافران به خاكستر در برابر باد. (ابراهیم، 18)

4 - تمثیل حق و باطل به آب زلال و كف روى آب. (رعد، 7)

5 - تمثیل عالم بى عمل به حیوان. (جمعه، 5)

6 - تمثیل افراد بى ایمان به چهارپایان. (انفال، 55)

7 - تشبیه منافقان به چوبهاى خشك. (منافقون، 4)

8 - تمثیل براى ناتوانى معبودان باطل

9 - تمثیل براى غیبت كردن :قرآن كریم براى این‏كه مردم را از غیبت كردن برحذر دارد و قبح و زشتى این عمل را كاملاً مجسّم سازد آن را در ضمن یك مثال گویا بیان مى‏كند و مى‏فرماید آیا هیچ یك از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده خود را بخورد «ایحبّ احدكم ان یأكل لحم اخیه میتاً» به یقین همه شما از این امر كراهت دارید «فكر هتموه» تعبیر به (مرده) به خاطر آن است كه غیبت در غیاب افراد صورت مى‏گیرد و آنان همچون مردگان قادر بر دفاع از خویشتن نیستند.

10 - تمثیل براى مقام والاى مجاهدان:خداوند متعال براى مقام و منزلت مجاهدان مى‏گوید: خداوند از مؤمنان جان‏ها و اموالشان را خریدارى مى‏كند و در برابر این متاع، به آنها بهشت مى‏دهد «ان اللَّه اشترى من المؤمنین انفسهم و اموالهم بان لهم الجنه» از آنجا كه در هر معامله‏اى در حقیقت پنج ركن اساسى وجود دارد كه عبارتند از: خریدار، فروشنده، متاع، قیمت و سند معامله خداوند در این آیه به تمام اركان آن اشاره نموده، خود را (خریدار) و مؤمنان را (فروشنده) و جان‏ها و اموال را (متاع) و بهشت را (ثمن و قیمت) براى این معامله قرار داده و به دنبال آن به (اسناد) معتبر و محكم این معامله كه پنجمین ركن است اشاره كرده، مى‏فرماید: این وعده حقى است بر عهده خداوند كه در سه كتاب آسمانى (تورات، انجیل، قرآن) آمده است.

 

اولین ها در قرآن كریم

 

همه این اولین ها در زمینه سوره های قرآن است. از این 12 «اولین قرآنی» در 8 مورد به فواتح سور اشاره شده است.

درباره اصطلاح "فواتح سور" باید گفت: «همان گونه كه می دانیم هر سوره ای از سوره های قرآن با كلمه یا عبارتی شروع می شود. به این كلمات، جملات و عبارات ابتدای سوره ها، « فواتح سور» می گویند.

در بین سوره های قرآن، سوره هایی وجود دارند كه كلمه یا جمله های آغازین یا به اصطلاح «فواتح» یكسانی دارند یا اینكه فواتح سورشان كاملا یكسان نیست اما با هم شباهت هایی دارند. البته برخی سوره ها نیز از نظر فواتح سور، منحصر به فرد بوده و شبیه هیچ سوره دیگری نیستند. چندین دسته از سوره هایی كه فواتحشان یكسان بوده یا شباهت عمده ای با هم داشته اند را با نامی خاص نامگذاری كرده اند

« اما نكته بسیار مهم و قابل توجه برای قرآن پژوهان و مفسران، آن است كه پژوهش ها نشان می دهد برخی از آن دسته سوره هایی كه فواتح یكسان یا شبیه به هم دارند، از نظر مطالب مورد بحث و محتوایشان نیز به یكدیگر نزدیكند یا شباهت هایی دارند

نام دیگر سوره غافر، مؤمن است و منظور از مؤمن، مؤمن آل فرعون بوده كه در آیه 28 این سوره و چند آیه بعد از آن، به او اشاره شده است،

اینك به سراغ اولین ها رفته و آنها را با هم مرور می كنیم:

اولین سوره از سوره هایی كه با «قل » آغاز می شوند:

سوره مباركه جن.

علاوه بر سوره جن، 4 سوره كافرون، توحید، فلق و ناس نیز با «قل» شروع می شوند كه به این 4 سوره اخیر در زبان عامیانه، «4 قل» گفته می شود.

اولین سوره از سوره های «حوامیم»:

به مجموعه سوره هایی كه با حروف مقطعه «حم» (حا، میم) شروع می شوند، سوره هایی «حوامیم» گفته می شود.

اولین سوره از این سوره ها، سوره مباركه غافر است.

نام دیگر سوره غافر، مؤمن است و منظور از مؤمن، مؤمن آل فرعون بوده كه در آیه 28 این سوره و چند آیه بعد از آن، به او اشاره شده است، وی از نزدیكان فرعون بود، ولی مخفیانه دعوت حضرت موسی(ع) را پذیرفته و به خدا و دین آن حضرت ایمان آورده بود و در آیات این سوره آمده است كه «مؤمن آل فرعون» با سخنان مؤثر خود، مانع قتل حضرت موسی(علیه السّلام) به دست فرعون شد.

از آنجا كه سوره غافر نخستین سوره از سوره های حوامیم است، به آن «حم اولی » نیز می گویند.

اولین سوره از سوره های «طواسین»:

به سوره هایی كه با حروف مقطعه «طس» (طا، سین) و یا «طسم» (طا، سین ، میم) آغاز می شوند، سوره های «طواسین» می گویند.

اولین سوره از سوره های طواسین، سوره شعرا ست.

اولین سوره از سوره های «حمد» یا «حامدات»:

پنج سوره در قرآن با عبارت «الحمدلله » شروع می شوند كه به این سوره ها، «حمد» یا «حامدات» می گویند و نخستین آنها سوره فاتحه الكتاب است.

اولین سوره از سوره هایی كه با «سوگند و «قسم» آغاز می گردند:

بیست سوره با صیغه «قسم» شروع می شوند كه اولین سوره از این سوره ها، سوره مباركه صافات است.

اولین سوره از سوره های «ال»: سوره بقره.

این سوره با حروف مقطعه «الم» (الف ، لام ، میم) شروع می شود.

اولین سوره از سوره های «معوذتین» :

دو سوره پایانی قرآن یعنی سوره های «فلق» و «ناس» را كه با عبارت «قل اعوذ» (بگو پناه می برم) آغاز می شوند، معوذتین نامیده اند. به همین جهت اولین سوره از سوره های معوذتین، سوره فلق است.

 

اولین سوره از سوره های «قرینتین»: سوره مباركه «انفال» .

به 2 سوره انفال و برائت كه بین آنها «بسم الله الرحمن الرحیم» وجود ندارد، "قرینتین" می گویند.

نام دیگر سوره برائت، توبه است.

سوره توبه بدون «بسم الله الرحمن الرحیم» شروع شده است.

اولین سوره از سوره های «زهروان»: به دو سوره بقره و آل عمران، سوره های «زهروان» می گویند. پس سوره بقره اولین سوره از سوره های زهروان است.

اولین سوره از سوره های «عتاق»:

سوره اسراء اولین سوره از سوره های عتاق است. به 5 سوره اسراء، كهف، مریم، طه و انبیاء سوره های "عتاق" می گویند.

اولین سوره از سوره های «ممتحنات»:

به 16 سوره از سوره های قرآن كریم، سوره های «ممتحنات » گفته می شود كه اولین سوره از سوره های ممتحنات، سوره مباركه سجده است.

 

 


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.